Các loại phân bón cây trồng và vai trò của từng loại

Phân bón chứa dưỡng chất bón vào đất hoặc phun lên lá cung cấp dinh dưỡng. Có nhiều loại phân bón cây trồng với thành phần đáp ứng mục đích riêng.

1. Các loại phân bón cây trồng bạn nên biết

Dù trồng cây công trình hay cây ăn quả, đều cần đảm bảo các yếu tố đất trồng, tưới tiêu và phân bón. Trong đó, phân bón được chia thành 2 loại chính là phân bón vô cơ và phân bón hữu cơ.

1.1 Phân bón vô cơ là gì?

Phân bón vô cơ hay còn gọi phân bón hóa học. Phân bón vô cơ là những loại phân bón dưới dạng muối khoáng sản xuất theo quy trình công nghiệp bón cho cây trồng chứa các nguyên tố dinh dưỡng khoáng cần thiết.

• Phân bón vô cơ cũng được phân thành phân đơn và phân hỗn hợp.
• Phân đơn chỉ chứa một chất dinh dưỡng khoáng như Đạm (N) , Lân (P) hay Kali (K).
• Phân hỗn hợp chứa từ 2 chất dinh dưỡng khoáng trở lên như phân NPK; DAP….

 Vai trò của phân bón vô cơ:

• Phân bón vô cơ có tỉ lệ dinh dưỡng cao, hiệu quả nhanh nhờ dễ hòa tan nên cây trồng dễ hấp thu.
• Tuy nhiên chứa ít các nguyên tố dinh dưỡng, dễ bay hơi, dễ bị rửa trôi làm thất thoát phân bó, nếu sử dụng phân vô cơ liều lượng nhiều và sai cách sẽ có nhiều tác hại:
• Đất sẽ bị thoái hóa, độ pH giảm làm chua đất, tích tụ kim một số loại nặng trong đất.
• Tiêu diệt làm giảm mật độ vi sinh vật có lợi, ô nhiễm môi trường.
• Dư thừa các hóa chất độc hại gây ảnh hưởng sức khỏe con người và vật nuôi.
• Làm cây trồng bộc phát nhanh nhưng không bền vững, không lâu dài.

1.2 Phân bón hữu cơ là gì?

Phân hữu cơ là những hợp chất hữu cơ được sử dụng trong canh tác nông nghiệp, chứa đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng đa, trung, vi lượng cần thiết mà không một loại phân bón khoáng (phân bón hóa học) nào có được.

Phân hữu cơ có nguồn gốc từ phân động vật, lá, cành cây, chất thải nhà bếp, sinh hoạt, chất thải, chất thải từ nhà máy sản xuất thủy hải sản, than bùn,…. Người ta dùng loại phân bón cây trồng này nhằm cung cấp các chất mùn, chất hữu cơ để tăng độ phì nhiêu, màu mỡ cho đất và cung cấp các dưỡng chất thiết yếu cho cây trồng.

Vai trò của phân bón hữu cơ:

• Chứa nhiều nhiều dinh dưỡng khoáng đa, trung, vi lượng.
• Bón nhiều trong thời gian dài sẽ cải tạo đất đai, tăng độ phì nhiêu, màu mỡ,… chống xói mòn và rửa trôi các chất dinh dưỡng.
• Thân thiện môi trường và an toàn với sức khỏe con người.
• Bổ sung và thúc đẩy hệ vi sinh vật có lợi trong đất sinh sôi phát triển.
• Tạo sự phát triển bền vững cho hầu hết loại cây trồng và đất đai.
• Tăng hiệu năng hấp thu các chất dinh dưỡng cho cây trồng.
• Tăng sức đề kháng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi cho cây trồng.
• Không có nhiều lưu ý về thời điểm khi nào cây cần bón phân.

Tuy nhiên, loại phân bón cây trồng này cũng có hạn chế. Một số loại phân bón hữu cơ truyền thống có hàm lưỡng dinh dưỡng thấp, hiệu lực chậm và thường phải dùng với lượng lớn, khó vận chuyển.

Đặc biệt phân chuồng tươi và chưa ủ hoai mục có nguy cơ mang mầm bệnh cho cây trồng và sinh vật như E. Coli, Samonella, trứng giun… Để khắc phục hạn chế này thì các loại phân bón cây trồng hữu cơ chế biến công nghiệp đã ra đời, vừa đầy đủ dưỡng chất vừa thân thiện môi trường và an toàn.

2. Vì sao cây trồng cần các loại phân bón cây trồng khác nhau?

Rễ cây hấp thu dưỡng chất cần thiết từ đất để sinh trưởng. Tuy nhiên, đất đai không thể cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng, ngay cả mảnh đất phì nhiêu, màu mỡ canh tác nhiều vụ cũng dần cạn kiệt dưỡng chất.

>> Xem thêm: Có các loại đất trồng cây nào? Đất trồng nào tốt nhất?

Vì thế, cần phải sử dụng các loại phân bón cây trồng để bổ sung dinh dưỡng, vừa cung cấp cho cây vừa trả lại cho đất lượng dưỡng chất cây đã lấy đi. Các chất dinh dưỡng khoáng cần thiết cho cây trồng gồm 3 nhóm:

• Nhóm đa lượng: gồm có 3 nguyên tố dinh dưỡng Đạm (N), Lân (P), Kali (K).
• Nhóm trung lượng: gồm các nguyên tố dinh dưỡng Lưu huỳnh (S), Canxi (Ca), Silic (Si), Magiê (Mg).
• Nhóm vi lượng: gồm những chất dinh dưỡng : Đồng (Cu), Mangan (Mn), Sắt (Fe), Bo (B), Clo (Cl), Molypden (Mo),….

2.1 Dưỡng chất trong từng loại phân bón cây trồng có những vai trò khác nhau

• Đạm (N): Là thành phần cây trồng cần nhiều nhất, tham gia vào cấu tạo các chất hữu cơ của cây như protein, diệp lục tố, acid nucleic, các men,… Đạm thúc đẩy sự sinh trưởng của cây trồng như nảy mầm, ra lá non, chồi non, sự lớn lên của quả,…
• Lân (P): Là thành phần chính cấu tạo các chất như ATP, ADP, có vai trò trung tâm trong quá trình trao đổi năng lượng, tổng hợp protein. Lân cần cho sự phân chia tế bào, kích thích rễ phát triển, phân hóa mầm hoa, phát triển quả,…tăng khả năng chống chịu của cây.
• Kali (K): Đóng vai trò như chất xúc tác tham gia vào quá trình quang hợp, hô hấp, tổng hợp các chất, vận chuyển và tích lũy chất khô sản phẩm của quang hợp từ lá về quả, tăng sức đề kháng với sâu bệnh, sức chống chịu thời tiết bất lợi.
• Lưu huỳnh (S): Là nguyên tố cần thiết thứ 4 sau N,P,K, thúc đẩy quá trình quang hợp, tham gia cấu tạo diệp lục, quyết định tạo các chất tạo mùi vị cho hành, tỏi,… tham gia cấu tạo protein và một số acid amin.
• Canxi (Ca): Tăng cường sự ra rễ và nở hoa, thúc đẩy vận chuyển gluxit và trao đổi chất của cây trồng, duy trì ân bằng môi trường phía bên ngoài, hạn chế sự hút nước giúp cây có khả năng chịu úng tạm thời.
• Magiê (Mg): Đóng vai trò tổng hợp các chất, tham gia cấu tạo nên diệp lục, cần thiết cho quá trình tổng hợp protein, tạo thành lipit, thúc đẩy sự hấp thu và vận chuyển lân.
• Silic (Si): Tăng khả năng quang hợp, lá vươn thẳng, giúp cứng cây hạn chế đổ ngã và một số loại sâu như sâu cuốn lá, sâu đục thân,…

2.2 Vai trò của vi lượng có trong các loại phân bón cây trồng

• Kẽm (Zn): Kích thích quá trình quang hợp, hô hấp, tăng khả năng chống hạn, rét.
• Sắt (Fe): Cần thiết cho quá trình tổng hợp diệp lục, thành phần của nhiều enzim trong sự chuyển hóa diêp lục tố.
• Đồng (Cu): Tham gia vào quá trình quang hợp, hô hấp, tăng khả năng chống chịu của cây trồng.
• Mangan (Mn) : Tham gia vào quá trình vận chuyển gluxit, nảy mầm ra hoa, quả…
• Bo (B): Ảnh hưởng quá trình hình thành, vận chuyển các chất,… điều hòa đạm trong cây.
• Molipen (Mo): Xúc tiến sự cố định và chuyển hóa đạm trong cây, hay quá trình hô hấp, quang hợp,…
• Clo (Cl): Kích thích một số men hoạt động, ảnh hưởng đến khả năng giữ nước của tế bào và chuyển hóa hydrat cacbon.

Có thể thấy, mỗi thành phần khoáng chất, vi lượng đóng vai trò nhất định vào quá trình phát triển của cây trồng. Sử dụng loại phân bón cây trồng nào và khi nào cây cần bón phân tùy vào từng thời điểm sinh trưởng của cây. Vào các giai đoạn khác nhau cây sẽ cần được bổ sung chất dinh dưỡng – khoáng phù hợp. Phân bón vô cơ tuy tiện lợi khi trồng cây công trình, nhưng loại phân bón cây trồng phù hợp sử dụng lâu dài, diện tích lớn là phân bón hữu cơ, cải tạo đất canh tác hiệu quả, đảm bảo bền vững, thân thiện với môi trường và sức khỏe con người.